Czy pojęcie odszkodowania i zadośćuczynienia może być stosowane zamiennie? Odpowiedź jest oczywiście przecząca, bo choć obie instytucje odnoszą się do rekompensaty finansowej to podstawa prawna tych świadczeń pozostaje zupełnie odmienna. Odszkodowanie i zadośćuczynienie to rekompensata za wyrządzoną szkodę, jednak świadczenia te różnią się charakterem i dotyczą innych rodzajów naruszeń. Postaramy się zatem przedstawić Państwu podstawowe różnice pomiędzy odszkodowaniem a zadośćuczynieniem, w szczególności wskażemy co to jest odszkodowanie i co to jest zadośćuczynienie, tak by w przyszłości, w sytuacji zaistnienia szkody, nie było problemu z rozróżnieniem o jakiego rodzaju rekompensatę finansową należy się zwrócić do odpowiedniego podmiotu.
Spis treści
Zadośćuczynienie a odszkodowanie
Podstawowe różnice pomiędzy odszkodowaniem i zadośćuczynieniem
Odszkodowanie i zadośćuczynienie są instytucjami złudnie do siebie podobnymi i zdarza się (choć już coraz rzadziej), że w języku potocznym bywają stosowane zamiennie. Co istotne, zadośćuczynienie a odszkodowanie mogą przysługiwać niezależnie od siebie – wypłata jednego nie wyklucza prawa do dochodzenia drugiego. Zadośćuczynienie a odszkodowanie mają inną podstawę prawną, różnią się celem samego świadczenia a także sposobem wyceny ich wysokości. Jak zatem rozróżnić zadośćuczynienie a odszkodowanie i prawidłowo wskazać, o który rodzaj rekompensaty należy się zwrócić do odpowiedzialnego za szkodę podmiotu?
Co to jest odszkodowanie?
Funkcja odszkodowania
Odszkodowanie jest to rekompensata finansowa za doznaną szkodę o charakterze majątkowym. Osoba odpowiedzialna za wyrządzenie szkody majątkowej, zgodnie z kodeksem cywilnym, ponosi odpowiedzialność za normalne następstwa jej działania lub zaniechania, z którego szkoda ta wynikła. Mówimy tutaj np. o zniszczeniu mienia, utraconych dochodach czy kosztach leczenia. Ważnym jest istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy działaniem lub zaniechaniem danej osoby a powstaniem szkody. Podmiotem odpowiedzialnym może być sam sprawca lub też np. zakład ubezpieczeń. Jak wskazuje prawodawca naprawienie szkody majątkowej może nastąpić w sposób zgodny z wyborem poszkodowanego, a to poprzez:
1. przywrócenie do stanu poprzedniego lub
2. zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.
W jaki sposób szacuje się wysokość odszkodowania?
Odszkodowanie winno pokryć zarówno poniesione straty jak i utracone korzyści (np. utracone dochody wskutek przebywania na zwolnieniu lekarskim). Odszkodowanie nie może jednak przekraczać wysokości szkody, a to oznacza, że powinno zostać w sposób precyzyjny obliczone. W przeciwieństwie do zadośćuczynienia nie ma miejsca tutaj na jakąkolwiek uznaniowość, wysokość odszkodowania powinna zostać wyliczona w miarę możliwości szczegółowo i konkretnie. By prawidłowo ustalić wysokość szkody warto przygotować wszelkiego rodzaju faktury, rachunki czy też potwierdzenia płatności, pozostające w związku ze doznanym uszczerbkiem. Podkreślenia wymaga także, że w sytuacji, gdy poszkodowany przyczyni się w jakimkolwiek stopniu do powstania szkody, wysokość wypłaconego odszkodowania powinna zostać odpowiednio pomniejszona.
Co to jest zadośćuczynienie?
Skoro omówiliśmy czym jest odszkodowanie, pozostaje pytanie: co to jest zadośćuczynienie? W przeciwieństwie do odszkodowania zadośćuczynienie dotyczy szkód niemajątkowych, ma zrekompensować poszkodowanemu doznane cierpienia psychiczne lub fizyczne. Wysokości zadośćuczynienia nie da się zatem ustalić w sposób tak szczegółowy i precyzyjny, to zależy od subiektywnej oceny poszkodowanego i arbitralności orzeczenia sądu. Zadośćuczynienie ma to być rekompensata przebytych cierpień psychicznych i fizycznych, a winna być ustalana na podstawie rozmiaru tych cierpień, charakteru uszczerbku na zdrowiu i jego trwałości czy też konieczności korzystania z pomocy najbliższych przy wykonywaniu podstawowych czynności życiowych. Cel zadośćuczynienia to łagodzenie skutków krzywdy, którą odczuwa poszkodowany, odmiennie od odszkodowania, które ma na celu wyrównanie powstałej szkody. Wysokość należnego zadośćuczynienia to zatem kwestia mocno zindywidualizowana i ocenna.
Odszkodowanie a zadośćuczynienie w prawie cywilnym
Ramy prawne odpowiedzialności odszkodowawczej
Jak już wcześniej wspominaliśmy podstawa prawna odszkodowania a zadośćuczynienia w prawie cywilnym jest zupełnie inna. Odszkodowanie i zadośćuczynienie to dwie różne instytucje prawa cywilnego. O rekompensacie za doznane szkody majątkowe mowa jest w art. 361 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła. W kolejnych artykułach ustawodawca przedstawił sposoby naprawienia szkody oraz wskazał sytuację, w której poszkodowany przyczynił się do powstania rzeczonej szkody – co również ma znaczenie przy rozróżnieniu, czy w danym przypadku właściwe będzie odszkodowanie a zadośćuczynienie.
Regulacje prawne dotyczące zadośćuczynienia
Z kolei o zadośćuczynieniu mowa jest w art. 445 Kodeksu cywilnego, który odnosi się do szkody na osobie – takiej jak uszkodzenie ciała czy rozstrój zdrowia. Przepisy te wskazują, w jaki sposób można dochodzić rekompensaty za szkodę niemajątkową, co wyraźnie odróżnia odszkodowanie a zadośćuczynienie.
Podsumowując, prawidłowe rozróżnienie, kiedy należy się odszkodowanie a zadośćuczynienie, ma kluczowe
znaczenie dla skutecznego dochodzenia naszych roszczeń. W praktyce bowiem obie te formy rekompensaty mogą występować łącznie, o ile spełnione są przesłanki wynikające z przepisów prawa cywilnego. Warto zaznaczyć, że kwoty przyznawane przez Sądy w sprawach czy to o zadośćuczynienie a odszkodowanie są różne, dobrze jest więc w takiej sytuacji skorzystać z pomocy profesjonalisty. Dlatego też w przypadku dodatkowych pytań lub wątpliwości związanych z odszkodowaniem i zadośćuczynieniem zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią.