Testament kojarzy nam się głównie z przekazaniem jednej lub kilku osobom całości lub części majątku na wypadek śmierci. A czy możliwym jest, by w testamencie pozbawić konkretną osobę możliwości dziedziczenia po nas mienia bez podawania przyczyny, dla której podejmujemy taką decyzję? Polski ustawodawca w ramach zasady swobody testowania przewiduje taką możliwość- mowa o testamencie negatywnym. Czym zatem jest testament negatywny, jaka jest relacja między testamentem negatywnym a zachowkiem i wreszcie jak sporządzić taki dokument? W tym artykule rozwiejemy Państwa wątpliwości i wskażemy przykłady skutecznych zapisów testamentu negatywnego.
Spis treści
Testament negatywny
Testament negatywny a wydziedziczenie
Jak już wcześniej wskazaliśmy- testament negatywny to nic innego jak rozporządzenie majątkiem na wypadek śmierci poprzez pozbawienie konkretnej osoby możliwości dziedziczenia. Sporządzając taki dokument spadkodawca chce odsunąć kogoś od nabycia jego mienia po śmierci. Warto zwrócić uwagę, że testament negatywny to nie wydziedziczenie. Testament negatywny różni się od wydziedziczenia tym, że testator nie musi wskazywać powodów, dla których podejmuje taką decyzję. Aby kogoś wydziedziczyć należy podać przyczynę, która mieści się w dyspozycji art. 1008 kodeksu cywilnego (tj. uporczywe postępowanie wbrew woli spadkodawcy, popełnienie umyślnego przestępstwa względem spadkodawcy lub jego najbliższych albo niedopełnianie obowiązków rodzinnych). Gdy testator takiej przyczyny nie poda lub też wskazany powód nie będzie mieścił się w regulacjach zawartych w powyższym przepisie mówić należy o testamencie negatywnym.
Jakie są skutki sporządzenia testamentu negatywnego?
W sytuacji, gdy spadkodawca odsunie kogoś od dziedziczenia tworząc testament negatywny, osoba ta traktowana jest tak jakby nie dożyła otwarcia spadku. Co to oznacza? Pozbawiona prawa do spadku osoba wprawdzie nie dziedziczy, ale jeżeli w chwili śmierci spadkodawcy ma zstępnych (dzieci, wnuki) to one wchodzą w jego prawa spadkowe. Skutkiem testamentu negatywnego będzie zatem co do zasady dziedziczenie ustawowe z pominięciem osoby wskazanej w tym dokumencie.
Testament negatywny a zachowek
Czym jest zachowek?`
Jedną z głównych różnic pomiędzy odsunięciem od dziedziczenia konkretnej osoby w testamencie negatywnym a wydziedziczeniem jest możliwość dochodzenia w przyszłości przez tę osobę prawa do zachowku. W kontekście relacji testament negatywny a zachowek, warto zaznaczyć, że zachowek jest to instytucja prawa spadkowego chroniąca osoby pominięte w testamencie, które według ustawy byłyby spadkobiercami, poprzez możliwość dochodzenia roszczenia pieniężnego przez zstępnych, małżonka oraz rodziców spadkodawcy w odpowiedniej wysokości, tj.:
· jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – 2/3 wartości udziału spadkowego, który by im przypadał przy dziedziczeniu ustawowym;
· w innych wypadkach- 1/2 wartości tego udziału.
Wpływ testamentu negatywnego na roszczenie o zachowek
Jak zaznacza kodeks cywilny- aby pozbawić kogoś prawa do spadku i jednocześnie do zachowku należy go wydziedziczyć, wskazując w testamencie chociażby jeden z powodów przedstawionych w art. 1008 k.c. Tylko w takiej sytuacji osoba odsunięta od dziedziczenia nie ma również możliwości dochodzenia roszczenia pieniężnego, wynikającego z jego prawa do zachowku. Gdy spadkodawca takiego powodu nie poda, a zatem stworzy testament negatywny, osoba pominięta w dziedziczeniu dalej ma prawo domagać się należnej kwoty. Tym samym, relacja testament negatywny a zachowek pokazuje, że samo wyłączenie z dziedziczenia nie jest równoznaczne z całkowitym pozbawieniem prawo do dochodzenia roszczeń majątkowych.
Testament negatywny- przykład
Wobec tego w jaki sposób prawidłowo sporządzić testament negatywny? Prawodawca jasno określa wymogi prawidłowego testamentu, pozwalającego na uznanie go za ważny. Poprawny testament to taki, który zawiera rozporządzenie majątkiem tylko jednego spadkodawcy i jednoznacznie wskazuje wolę testatora. Możliwym jest stworzenie takiego dokumentu w całości odręcznie, podpisanie go i opatrzenie datą. Testament negatywny może także przybrać formę aktu notarialnego. Testament notarialny, jak każdy akt notarialny, zawierać musi oświadczenie osoby, od której pochodzi, zatem wola spadkodawcy o odsunięciu od dziedziczenia konkretnej osoby bez wskazywania przyczyn podjętej decyzji zawarta w takim dokumencie będzie jak najbardziej ważna.
Jak może brzmieć zapis w testamencie negatywnym? Oto przykład:
„Ja, niżej podpisany Adam Nowak, na wypadek mojej śmierci wyłączam od dziedziczenia mojego syna Mateusza Nowaka”.
W powyższym zapisie nie ma wątpliwości, kto stworzył dokument i jaka jest wola testatora. Nie została również wskazana przyczyna wyłączenia syna od dziedziczenia, zatem przy takim zapisie syn będzie mógł dochodzić roszczenia pieniężnego wynikającego z należnego mu zachowku.
Jeżeli jednak testator nie chce dopuścić do sytuacji, by w przyszłości podważano autentyczność takiego dokumentu warto udać się do notariusza by sporządzić testament negatywny w formie aktu notarialnego.
Testament negatywny- przykład takiego zapisu w formie aktu notarialnego:
„Adam Nowak oświadcza, że nie życzy sobie, aby jego spadkobiercą był syn Mateusz Nowak, syn Adama i Emilii, urodzony dnia 14.05.1991 roku w Częstochowie, PESEL
12345678901”.
Jeżeli niniejszy artykuł Państwa zainteresował i mają Państwo jakiekolwiek pytania związane z testamentem negatywnym i skutkami jego sporządzenia zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią, rozwiejemy wszelkie wątpliwości.
